ارتش آمریکا پس از نزدیک به دو هفته بمباران مواضع جمهوری اسلامی ایران، حملات هوایی خود را فعلا متوقف کرده است. هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار شدت گرفته اما هنوز مشخص نیست که آیا آمریکا و حکومت ایران در این منازعه پرنوسان‌ــ که روز پنجشنبه وارد ششمین ماه خود می‌شود‌ــ به نقطه عطفی رسیده‌اند یا نه.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، هم تهران را به حملات بیشتر تهدید کرده و هم گفته که مذاکرات با جدیت ادامه دارد. او در عین حال، نگرانی‌ها را درباره اینکه افزایش قیمت بنزین ناشی از جنگ ممکن است در انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر به جمهوری‌خواهان لطمه بزند، بی‌اهمیت جلوه داده است.

یکی از عوامل تشدیدکننده این ابهام و فقدان قطعیت درباره به نتیجه رسیدن مذاکرات تهران و واشنگتن، نتایج دیدار برنامه‌ریزی‌شده بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با ترامپ در روز سه‌شنبه است. اسرائیل که ۲۸ فوریه (۹ اسفند) همراه با آمریکا این جنگ را آغاز کرد، در دور تازه حملات آمریکا که در واکنش به بسته ماندن تنگه هرمز صورت گرفت، به‌طرز محسوسی غایب بود.

مایکل سینگ، مدیر اجرایی موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، در این زمینه به آسوشیتدپرس گفت: «جمهوری اسلامی ایران می‌داند که اگر اسرائیل وارد جنگ شود، ممکن است اوضاع برایش وخیم‌تر شود. از سوی دیگر، وارد نشدن اسرائیل به درگیری تا این مرحله، ممکن است برای ایرانی‌ها نشانه‌ای باشد از اینکه آمریکا می‌کوشد دامنه جنگ را محدود نگه دارد. به همین دلیل اکنون باید دید که این وقفه در حملات تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. اگر این موضوع به وقفه‌ای چندروزه تبدیل شود، آن‌وقت اتفاق مهمی خواهد بود. اما در حال حاضر مشخص نیست آیا این یک وقفه عملیاتی است یا وقفه‌ای برای فراهم کردن زمینه نوعی دیپلماسی پشت پرده؟»

یک مقام منطقه‌ای درگیر در تلاش‌های میانجی‌گرانه هم به آسوشیتدپرس گفت که رایزنی‌های دیپلماتیک هماهنگ و فشرده‌ای در جریان است و توقف حملات آمریکا به ایران و حملات حکومت ایران علیه کشورهای همسایه‌ که میزبان نیروهای آمریکایی‌اند، «نشانه‌ای مثبت است که به تلاش‌ها برای کاهش تنش کمک می‌کند».

این مقام گفت هم آمریکا و هم ایران خواهان بازگشت به توافق موقت آتش‌بس‌اند و مصالحه‌ای که اکنون درباره آن مذاکره می‌شود، بر این محور استوار است که ایران تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز را تحت کنترل داشته باشد، اما برای عبور آن‌ها محدودیت‌های کمتری اعمال کند.

روز یکشنبه، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، تایید کرد که ایران و عمان در طول آخر هفته چندین دور گفتگوی فنی درباره تنگه هرمز در ایران برگزار کرده‌اند. او گفت اگرچه هیات اعزامی عمان بعدازظهر شنبه تهران را ترک کرد، مذاکرات پیشرفت‌هایی داشت و همچنان ادامه دارد.

با آغاز جنگ، حکومت ایران از طریق شلیک به نفتکش‌ها و کشتی‌های باری، عبورومرور در این آبراهه باریک خلیج فارس را به‌شدت محدود کرد. در پی آن، قیمت نفت افزایش چشمگیری یافت؛ موضوعی که برای بسیاری از آمریکایی‌ها ناخوشایند بود و ممکن است برخی نمایندگان جمهوری‌خواه کنگره را در انتخابات نوامبر در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار دهد.

پس از امضای توافق موقت آتش‌بس در ماه ژوئن، کشمکشی بر سر کنترل تنگه هرمز آغاز شد. ایران می‌خواست کشتی‌ها از مسیر نزدیک به سواحل این کشور عبور کنند و اعلام کرد ممکن است بابت این عبور عوارض بگیرد. وقتی هم که کشتی‌ها تحت پوشش عملیات مراقبتی آمریکا، از مسیر جنوبی در امتداد سواحل عمان عبور کردند، تهران به تعدادی از شناورها حمله کرد.

به این ترتیب آمریکا هم حملات خود به تاسیسات دفاع ساحلی ایران را از سر گرفت تا توانایی تهران را برای حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز کاهش دهد. دولت ترامپ سپس دامنه اهدافش را گسترش داد و پل‌ها و زیرساخت‌هایی در جنوب ایران را نیز هدف گرفت و حملاتی را هم در عمق بیشتری از داخل خاک ایران انجام داد.

اکنون پرسش این است که حکومت ایران از طریق مجاری دیپلماتیک چه پیام‌هایی‌ــ اگر اساسا پیامی در کار باشد‌ــ ارسال می‌کند؟ آیا این پیام‌ها تغییر کرده‌اند؟ آیا به نظر می‌رسد ایران برای بازگشت به مذاکرات اشتیاق بیشتری دارد؟»

به گفته سینگ، یکی از مشکلات پیش روی آمریکا چندپارگی در ساختار رهبری جمهوری اسلامی و رقابت جناح‌های مختلف برای در دست گرفتن قدرت است؛ موضوعی که مقام‌های دولت ترامپ نیز به آن اشاره کرده‌اند. کسانی که قدرت را در ایران در اختیار دارند، ممکن است نگران باشند که مصالحه با آمریکا نشانه ضعف تلقی شود و سلطه آنان را تضعیف کند.

با وجود کاهش موقت درگیری‌ها، تنش‌ها در منطقه همچنان بالا است.

شورشیان حوثی یمن روز شنبه اعلام کردند که موشک‌ها و پهپادهایی به سمت عربستان سعودی شلیک کرده‌اند. این گروه تحت حمایت تهران می‌گوید که تنگه باب‌المندب را که پس از اختلال در فعالیت تنگه هرمز، برای صادرات نفت عربستان سعودی اهمیت بیشتری پیدا کرد،‌ بسته‌اند.

حملات شورشیان حوثی یمن به عربستان سعودی و ورود مستقیم اوکراین به میدان جنگ، نگرانی‌ها از گسترش دامنه درگیری‌ها از محدوده خلیج فارس و تنگه هرمز به دریای خزر و دریای سرخ را افزایش داده است و مشخص نیست که در چنین شرایطی، دیپلماسی‌های پشت پرده تا چه حد برای رسیدن به تفاهم کارساز باشد.

ارتش آمریکا محاصره دریایی بندر‌های ایران را نیز از سر گرفته است. این کشور روز جمعه اعلام کرد پس از آنکه یک کشتی با پرچم موزامبیک تلاش کرد این محاصره را نقض کند و به هشدارها توجهی نکرد، نیروهای آمریکایی آن را در دریای عمان از کار انداختند.

ترامپ نیز هم‌زمان با برجسته کردن تلاش‌های دیپلماتیک، به تهدید تهران ایران ادامه داده است. هنگامی که روز جمعه از او درباره راهبرد خروجش از این جنگ پرسیده شد، گفت دو راه وجود دارد: «می‌توانیم دقیقا همین کاری را که اکنون انجام می‌دهیم، ادامه دهیم و توانمندی‌هایشان را یکی پس از دیگری از بین ببریم. حتی می‌توانیم این کار را با سرعت بیشتری انجام دهیم و شاید هم چنین کنیم. می‌توانیم هم با آن‌ها مذاکره کنیم که همین حالا نیز مشغول انجام دادن آن هستیم.»

ترامپ ضمن اینکه گفت تصور نمی‌کند تهران «هنوز آماده» توافق باشد، ادعا کرد: «فکر می‌کنم آن‌ها هر روز که می‌گذرد، جدی‌تر می‌شوند؛ شاید به دلیلی که کاملا روشن است.»

به گفته یک مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن، درباره رایزنی‌های داخلی با آسوشیتدپرس صحبت کرد، ترامپ روز جمعه با مقام‌های ارشد امنیت ملی دیدار کرد تا درباره وضعیت ایران و اینکه آیا دولت باید مسیر فعلی را ادامه دهد یا حملات نظامی را تشدید کند، گفتگو کند.

ترامپ روز جمعه تاکید کرد که نزدیک شدن انتخابات باعث نمی‌شود او برای پایان دادن به این وضعیت عجله‌ کند. او گفت: «با وجود همه حرف‌هایی که درباره انتخابات زده می‌شود، من عجله‌ای ندارم. باید این کار را درست انجام دهیم. انتخابات خودش مسیرش را طی می‌کند.»

ترامپ در گفتگو با وال‌استریت ژورنال هم ادعای کاهش نگران‌کننده ذخایر مهمات را رد کرد و گفت: «ما بسیار بیشتر از هر کشور دیگری مهمات داریم؛ بسیار بیشتر از آنچه نیاز داریم.»